پیشینة تاریخی قوم تات

پیشینة تاریخی قوم تات

در میان رشته کوهای قفقاز در سراسر راه جادة ساحلی خزر به جزیرة آبشوران جائی که جادة ساحلی باریکتر می شود گردنة باریکی بین در یا و کوه وجود داردکه در بند نامیده می شود .

در زمان ساسانیان دیواره ای در این مکان برای جلوگیری از حملات چادر نشینان شمالی کشیده شده بود که به سد در بند معروف شد و در آن قلعة مستحکم سر حدی در بند ( الباب و الابواب ) ایجاد شده بود . در زمان کسری ا نوشیروان اقوام ابخاز و خزر و آلان بر ایران هجوم برده و در ار منستان پیشرفت نمودند ، پادشاه ایران سپاه مجهز ی برای مقابله با آنان گسیل داشت و این تهاجم را مغلوب نمود در این جنگ ده هزار نفر از آنان اسیر سپاه ایران گردید که به امر شاه در آذربایجان و نواحی مجاور آن مسقتر گردیدند . وی همچنین چندین پادشاهی کوچک در قفقاز به وجود آورد . استحکاومات قلعه دربند تقویت شد و سربازان دلاور و تازه نفس در آن جای گرفتند .و بدین ترتیب پادشاه سدی در برابر خاقان ترک بوجود آورد . این احتمال وجود دارد که تاتها باقی مانده مهاجر نشینانی باشند که در ز مان ساسانیان برای مستحکم کردن در بند به داغستان مهاجرت کرده اند . ب نابر قوم بلاذری انوشیروان ناحیة دربند – شیروان را از اقوام خزر ساکن گرداند این آخرین ایالت در ساحل چپ ارس ( عملا در ناحیة نخجوان با کوههای احاطه شده ) بدون واسطه در شمال آذر بایجان قرار داشت . اقوام خزر مسیحی بودند ، اما از نقطه نظر سیاسی و زبان شناسی در پادشاهی ارمنستان جایگاه مخصوصی داشتند . در سال 571 ، آنها از پادشاه ساسانی تقاضا کردند تا ایالت آنان را از ارمنستان جدا و به آذر بایجان الحاق کند . بنابر قول در بند نامه ، انوشیروان شهرهای مجاور در بند را با مردم آذر بایجان و فارس و شهرهای جنوب در بند را با مردم عراق و فارس پر کرد . بنابر همین منبع قلاع در بند در بعد از اسلام بازسازی و اعراب موصل و سوریه در آن ساکن شدند . در میان مناطق مستحکم شده به خصوص از مناطقی نامبرده شده که در زمان حاضروطن تاتها است . از متن در بند نامه می توان این نتیجه را بدست آورد که حضور تاتها در این مناطق مهاجرت آنها را بعد از قرن هشتم نشان می دهد . اما متن در بند نامه که نسخه فارسی آن هرگز بدست نیامده است قابل اطمینان نیست . منابع تاریخی دیگری که در اختیار داریم ، فقط آمیختگی نژادی مهاجر نشینان ساکن در بند را آشکار می سازد . اما گستردگی و پرا کندگی جغرافیای تاتها در زنجیرة شر قی قفقاز و نفوذ آنان در دربند این عقیده را تایید می کندکه آنها مهاجرنشینان ایرانی هستند که به منظور تشدید و تقویت خط طبیعی دفاعی برای مبارزه با هجوم از طرف شمال توسط ساسانیان ابقاء شده اند

منبع:

نشانه های قوم تات در سنگ نوشته های اورخون مغولستان

تات ، اصطلاحی که ترکان قدیم به بیگانگانِ مقیم سرزمینهای خود اطلاق می کرده اند. قدیمترین سندی که در آن واژة تات به کار رفته ، سنگنوشته های اورخون مغولستان است که از قرن دوم برجای مانده است . تات در این سنگنوشته ها ظاهراً به معنای «اَتْباع » و «رعایا» به کار رفته است ( د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «تات .1» و «اورخون »).

- در دیوان لغات الترک ، که در قرن پنجم تألیف شده ، تات به شکل تَت نیز ضبط شده و به معنای ایرانی ، فارسی ، فارسی زبان آریایی نژاد و کافر اویغوری آمده است (کاشغری ، ذیل «تات »، «تَتْ»، نیز رجوع کنید به ذیل «اُس »، «سُملِم تَتْ»). چون اصطلاح «تَژِک » (تاجیک ) در عصر ایلک خانیان (قراخانیان ؛ همان ، ذیل «تَژِک ») و احتمالاً پیش از آن (بهار، ج 3، ص 50) به ایرانیان اطلاق می شده ، می توان پنداشت که لفظ تات علاوه بر اینکه به ایرانیان و مردم یکجانشین گفته می شده (بارتولد، 1358 ش ، ص 320)، عنوانی بوده که پیش از ایلک خانیان بر عناصر خارجی سرزمینهای ترکان اطلاق می گردیده است ) د. فارسی ، ذیل واژه ؛ نیز رجوع کنید به د. اسلام ، ذیل «تات .1»).

- تات ، فرودست ، پست و رعیت نیز معنی شده است (رجوع کنید به «تاتار * »). این اصطلاح بعدها تحول معنایی پیدا کرده است ؛ با اینهمه ، ظاهراً تات در همة دوره ها بتدریج به مردم ایران اختصاص یافته است .

- بنابر منابع موجود، تحول معنایی تات از قرن نهم و دهم تا چهاردهم به این ترتیب بوده است : تازیک (رجوع کنید به فیضی سرهندی ، ذیل واژه )، رعایای ایرانی و گریزان از جنگ (دلاواله ، ص 50)، تاجیک یا مردم بومی ایران (کمپفر ، ص 880؛ سانسون ، ص 550)، فرقة تاجیک (استرآبادی ، ذیل واژه )، ساکنانِ مزارع و روستاها و شهرهای ایران (ژوبر ، ص 193)، کشاورزان و ایرانیان یکجانشین (اوبن ، ص 34، پانویس )، جماعتی از رعایا که ساکن شهر نیستند، خدمتگزار، مردم بیکاره و عاطل (قدری ، ذیل واژه ، به نقل از اللغات النوائـیّه و الاستشهادات الجغتائیه )، ساده دل و عوام الناس (همانجا)، دنباله روان از یک رهبر ( د. اسلام ، همانجا، به نقل از اللغات النوائـیّه ) و شخص دانشمند و اهل کتاب (دهخدا، ذیل واژه (.

منبع:

http://gourchan.blogfa.com/post-44.aspx

تاتها چه كساني هستند؟

تایماز نظمی

امروزه در اثر پيشرفت علم توركولوژي و آذربايجان شناسي بررسي مجدد تاريخ و فرهنگ آذربايجاني و شهرهاي آن در صدر اولويت كاري محققين و پژوهشگران و نويسندگان آذربايجاني قرار گرفته است. آنها سعي دارند از لابلاي كتابهايي كه بدون غرض ورزي و تعصب و اهداف خاص سياسي نوشته شده اند تاريخ حقيقي خويش را عيان نمايند.

يكي از مسائل مربوط به مسائل آذربايجان قوم تات مي باشد كه اكنون در برخي از مناطق آذربايجان از جمله بخش شاهرود و خورش رستم خلخال ، منطقه اي در مرند و تاكستان ساكن هستند.مسئله تاتها و اسکان آنها در ميان ترکان با وجود شفافيت تاريخي، به ابزار و وسيله اي در دست سلسله پهلوي وشوونيسم ها تبديل شده است.وجود چند دهكده تات نشين در دست تئوريسين ها ي پهلوي و در راس آنها كسروي از خود بيگانه، به حربه و دست آويزي براي انكار هويت تركان ايران زمين بدل گشت چنان كه به صورت عادت هميشگي خودشان به جاي اصل قضيه و حادثه به طور مصلحتي عكس قضيه را در دستگاه عظيم تبليغاتي خودتبليغ كردند و وجود چند دهكده تات نشين را بومي و جمعيت عظيم تركان را غير بومي و زبان با قاعده طراز اول تركي آنان را به عمد عناد بنام هاي خود ساخته «آذري باستان»، «فارسي آذري»، «آذري»، «لهجه آذري»، «زبان قديم آذر آبادگان» يا «زبان خرده فرهنگها» …….. مي نامند.